Wie gaat er nog naar een reisbureau?

Nu de vakanties weer voor de deur staan, zijn we er allang aan gewend alles wat met onze welverdiende periode van ontspanning geregeld moet worden, on- line af te handelen. Met het grootste gemak boeken we tickets, hotelkamers en bezoekjes aan musea en ander vermaak van achter het scherm. Vaak maken we daarbij gebruik van één unieke website, van waaruit we al dit soort zaken kunnen afhandelen. We weten maar al te goed dat na het boeken van een vlucht met Transavia de daarbij aangeboden huurauto niet van de luchtvaartmaatschappij zelf afkomstig is, maar door Hertz of Avis wordt geregeld. Bij zo’n boekingsproces maakt niemand zich zorgen over de wijze waarop onze persoonlijke gegevens, waaronder een creditcardnummer, tussen de verschillende schakels in de keten worden uitgewisseld. Laat staan dat wij ervan opkijken dat onze gegevens op een uitdraai in dat snikhete kantoortje van de autoverhuurder op de luchthaven van Alicante staan. Op de achtergrond is techniek voor ons aan het werk die dit veilig, snel en betrouwbaar regelt.

Des te vreemder is het als je nagaat hoe we binnen de zorgketens met gegevensuitwisseling omgaan. Hoewel de tijd van het handgeschreven receptje – voor de meeste huisartsenpraktijken- achter ons ligt, kost het de nodige moeite de gegevensuitwisseling tussen de zorgverleners onderling een stap verder te brengen dan receptjes en diagnoses via de fax te versturen. Daarmee heeft de zorgsector de discutabele eer om één van de laatste intensieve gebruikers van het faxapparaat te zijn.

Noodklok voor apothekers en hun ICT

Apothekers zijn serieuze professionals die hun werk goed en zorgvuldig willen doen en hun zorgplicht voor hun patiënten ter harte nemen. Niet voor niets nemen zij uitgebreid de tijd om hun klanten voor te lichten bij het gebruik van nieuwe medicatie en dienen zij vast te stellen of de voorgeschreven medicatie wel past bij de andere middelen die de patiënt gebruikt. En juist die zorgplicht komt in gevaar: gebrekkige gegevensuitwisselingen binnen de zorgketen maakt dat de apotheker een onvolledig of onjuist beeld heeft van de voorgeschreven medicatie en andere gegevens van zijn patiënten.

Terecht daarom dat zij via hun beroepsorganisatie KNMP (De Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie) na uitvoerig onderzoek door het NictiZ de noodklok luiden. Want als je gegevens niet kloppen, hoe kan je dan je patiënt goed bedienen?

Twee kanten aan dezelfde medaille…

Na het lezen van de diverse publicaties naar aanleiding van dit onderzoek, vallen me twee dingen op:

  • De verschillende toepassingen die binnen de zorgketen worden gebruikt, zijn niet of nauwelijks geschikt om informatie met elkaar uit te wisselen. Zie hier de verklaring voor het gebruik van de fax om recepten van de huisarts naar de apotheker te krijgen. De systeembouwers van software die binnen de zorg gebruikt worden, hebben dus nog het nodige huiswerk te doen.
  • De patiënt zelf is ook onderdeel van het probleem. Na het blokkeren van de invoering van een landelijk elektronisch patiëntendossier (EPD) door de Eerste Kamer in 2011, lijkt de publieke opinie zich tegen het centraal vastleggen en uitwisselen van data in zorgland gekeerd te zijn. Met als gevolg dat iedere zorgpartij op eigen eilandje zelf een systeem aan het vullen en bijhouden is. Zo is menig ziekenhuis zich nu vast aan het bijten in de invoering van een eigen EPD.

Er ligt een taak voor de sector!

Consumenten hebben er niets op tegen wanneer hun gegevens tussen verschillende partijen worden uitgewisseld. De meesten vinden het juist prettig en gemakkelijk wanneer dit gebeurt, zoals bijvoorbeeld op een vakantieboekingssite. Hoeven ze niet steeds dezelfde vragen in te vullen en gegevens te verstrekken! Wel zullen zij zich ertegen verzetten dat gevoelige gegevens – en dat zijn patiëntdata nu eenmaal- ‘ergens’ worden vastgelegd en door onbekenden kunnen worden geraadpleegd. Vandaar dat zij huiverig zullen zijn om toestemming tot uitwisseling te geven, tenzij er voldoende waarborgen worden verstrekt en hun rechten om zelf inzicht te krijgen in de over henzelf vastgelegde gegevens, er nagegaan kan worden wat er allemaal met die gegevens is gedaan en er ook de mogelijkheid is de gegevens aan te passen of zelfs te wissen.

Er ligt dus een schone taak voor de zorgpartijen, en niet op de laatste plaats de ICT leveranciers, om de veiligheid van patiëntgegevens te waarborgen en de patiënten op dit punt inzicht te verstrekken en gerust te stellen.

Daarnaast dient de sector meer tijd en energie te stoppen in het netjes, foutloos en actueel uitwisselen van patiëntdata. Niet alleen om daarmee de administratieve processen binnen de keten efficiënter te laten verlopen, maar vooral ook om de patiënt beter te kunnen bedienen: een goed inzicht in de patiëntdata verhoogt de kans op een goede diagnose, behandeling en medicatie.

Hebben we de overheid nodig?

Opvallend aan de cases uit de commerciële on-line wereld is dat de uitwisseling van gegevens eigenlijk geruisloos en vanzelfsprekend is ingevoerd. Kennelijk hebben alle partijen het belang hiervan onder ogen gezien, zijn met elkaar in overleg getreden en hebben standaarden en protocollen afgesproken. En kennelijk hebben ze dit zo goed en robuust gedaan, dat het zelden mis gaat, waarmee het vertrouwen van de consument wordt opgebouwd. De zorgsector kan hieraan een voorbeeld nemen door zonder al te veel ministeriele bemoeienis zelf afspraken te maken. De invoering van een Landelijk Schakelpunt (LSP) dat een veilig en betrouwbaar platform voor het uitwisselen van gegevens dient te worden, is daarmee een begin, maar nog niet genoeg. Immers, het garanderen van een goede gegevensuitwisseling garandeert nog niet dat die gegevens voor andere systemen leesbaar en bruikbaar zijn, laat staan dat de ontvangende partij iets met die gegevens kan en wil doen.

Datakoppeling is het medicijn.

De moderne patiënt zal van zijn zorgprofessionals verwachten dat deze hem met moderne technische middelen bedient en daarmee zijn leven makkelijker en comfortabeler maakt. Mits diens privacy is gewaarborgd, zal de patiënt er geen bezwaar tegen hebben dat tussen zorgverleners onderling zijn gegevens uitgewisseld worden. De bal ligt daarom nu op de helft van de zorgaanbieders, die snel een veilige, schaalbare en transparante gegevensuitwisseling met elkaar moeten bewerkstelligen. Het recept in deze heet dus ‘datakoppeling’ en is in dit geval zeker geen placebo.